Smokologia

Słowo smok pochodzi od greckiego słowa drakan (bystrooki), np. ang. dragon, niem. Drache, cz. drak.
Wiesław Boryś w Słowniku etymologicznym języka polskiego (2005) podaje, że „smok” jest słowem ogólnosłowiańskim: czeski zmok, słowacki zmok/zmak, staro-cerkiewno-słowiańskie smokъ itd. Prasłowiańskie smokъ to istota mityczna pod postacią latającego gada lub pod postacią ludzką. Gdyby słowo smok wywodzić od prasłowiańskiego sъmъkъ, można by łączyć to słowo z czasownikiem (prze)smyknąć się, przejść, przesunąć się, przedostać się gdzieś, przez coś zwinnie, szybko, ukradkiem przemknąć się, prześlizgnąć się.
Smoki pojawiają się w wielu mitologiach, w tym mitologii greckiej. Zazwyczaj, podobnie jak gryfy pełnią funkcję strażników, przypisywane im są także liczne przymioty jak mądrość i siła. Nigdy nieusypiający smok stał na straży złotego runa z polecenia boga Aresa, inny pilnował wyroczni Apolla w Delfach, jeszcze inny zaś źródła w okolicy późniejszego miasta Teby. Ostatniego zabił Kadmos, jego zęby zaś posiał w ziemi, z czego powstali dzielni wojownicy.
Ze smokami walczyło wielu mitycznych bogów i bohaterów, m.in. Apollo (smok Pyton), Jazon (smok pilnujący złotego runa), Herakles (Ladon), czy Perseusz (smok Cetus). W mitologii sumeryjskiej bogini Tiamat, z której powstała ziemia i niebo, przedstawiana była pod postacią smoka. W mitach anglosaskich znany jest także smok Grendel oraz jego matka, pokonane przez Beowulfa. W legendach arturiańskich także pojawiają się smoki, m.in. biały i czerwony smok z wizji Merlina. Mitologia skandynawska określa niekiedy mianem smoka węże Midgardsormra i Nidhogga. W mitach germańskich pojawia się smok Fafnir, pokonany przez Sigurda.
W chrześcijaństwie smok uosabia zazwyczaj zło, w Biblii wąż z raju często określany jest tym mianem, podobnie jak Lewiatan, pojawia się także w Apokalipsie św. Jana. Wielu świętych przedstawianych jest ze smokiem jako atrybutem, m.in. św. Małgorzata z Antiochii, czy św. Jerzy który pokonał smoka nieopodal miasta Sylene. U Słowian bóg Chworz bywał ukazywany pod postacią smoka.
Muszhuszu (akad. mušḫuššu) – mityczny wąż-smok z wierzeń mezopotamskich, święte zwierzę wielu bogów, znany głównie z przedstawień na Bramie Isztar w Babilonie.
Według źródeł pisanych muszhuszu był pierwotnie zwierzęciem Ninazu, boga miasta Esznunna. W okresie akadyjskim lub w początkach okresu starobabilońskiego (XVIII w. p.n.e.) został „odziedziczony” przez boga Tiszpaka, gdy ten zastąpił Ninazu w funkcji boga opiekuńczego miasta. W Lagasz natomiast zaczęto go łączyć z synem Ninazu – bogiem Ningiszzidą. Prawdopodobnie po zdobyciu Esznunny przez Hammurabiiego (1756 r. p.n.e.) – wraz z ustanowieniem religii narodowej – muszhuszu powiązano z nowym babilońskim bogiem naczelnym – Mardukiem, a później również z bogiem Nabu. Zdobycie Babilonu przez asyryjskiego króla Sennacheryba (689 r. p.n.e.) spowodowało przeniesienie motywu węża-smoka do Asyrii, gdzie został zwierzęciem tamtejszego boga państwowego Aszura.
Aži Dahaka, Zahhak („wąż Dahak”, śrper. Dahak, nwper. Zahak) – mityczny król-smok, który objął władzę nad Irańczykami po utracie przez Dżamszida (awest. Jima Chszaeta), z powodu popadnięcia w pychę, boskiego charyzmatu -chwareny (nwper. farr – „chwała”).
Aži Dahaka został pokonany przez Feriduna (lub, w wersji awestyjskiej, Traetona), który wyzwolił uwięzione przez smoka kobiety (w innych wersjach krowy). Feridun nie zabił demona, lecz przykuł go do góry Demawend. Ma on zostać zabity przez pierwszego człowieka, który zmartwychwstanie, herosaGarszaspa.
Pomocnikiem Dahaka (nadzorcą jego haremu) był Kondrow, który po klęsce smoka przyłączył się do jego zwycięzcy – Feriduna.
Aži Dahaka „przekazał” swoje imię południowosłowiańskim smokom – ażdachom. Południowi Słowianie przejęli je od Irańczyków za pośrednictwem tureckim (awarskim?) lub bezpośrednio od jakichś pozostałości ludów sarmackich, czy to na terenie stepów Wielkiej Niziny Węgierskiej, czy też jeszcze w trakcie wędrówki plemion słowiańskich przez stepy zachodniej Ukrainy.
Ladon (gr. Λάδων Ládōn, łac. Ladon) – w mitologii greckiej smok o stu głowach. Był synem morskiego boga Forkosa i jego żony, bogini morskiej, Keto. Według innych mitów jego rodzicami byli Tyfon i Echidna.
Ze względu na ogromną siłę i to, że nigdy nie zasypiał, Hera powierzyła mu strzeżenie złotych jabłek Hesperyd, swojego ślubnego prezentu od Gai. Przyniesienie jabłek z ogrodu Hesperyd było jedenastym zadaniem Heraklesa. Heros, z porady Prometeusza, wyręczył się Atlasem, ponieważ żaden śmiertelnik nie był w stanie pokonać ani oszukać Ladona.
Rodzeństwem Ladona były, nie mniej przerażające niż on: staruchy Forkidy, odrażające gorgony, straszliwa Hydra lernejska, piesCerber, Chimera, lew nemejski, oraz słynąca z brzydoty nimfa Toosa.
Nidhögg (staroisl. Nidhhöggr, „Kąsający Lęk”) – w mitologii skandynawskiej skrzydlaty wąż lub smok, podgryzający korzenieYggdrasilu i wysysający krew z ciał zmarłych.
Nidhögg zostanie zabity podczas Ragnaröku.

Fafnir lub Fafner – postać mitologii germańskiej/skandynawskiej (wikingów), smok straszny, lecz bardzo mądry zarazem. Był synem Hreidmara, bratem Otra, Regina, Lyngheida i Lonfnheida.
Fafnir, by posiąść wielki skarb Andwariego, zabił własnego ojca i wypędził brata Regina, który upominał się o część majątku. Legowisko miał w żelaznym domostwie na wrzosowisku Gnitaheid. Bronił skarbu, bryzgając jadem i budząc lęk samym bogactwem zdobytym poprzez ojcobójstwo, co zwane wtedy powszechnie było „szłomem grozy”. Fafnira zabił Sigurd, przeszywając smoka Gramem z kryjówki w wykopanym przez siebie dole na drodze do wodopoju. Do zabicia smoka namówił go jego brat Regin. Krew, która spłynęła ze smoka na człowieka, sprawiła, że stał się on odporny na wszelkie ciosy.
Smok w ramach uznania dla zwycięzcy zapytał go o imię. Sigurd z początku go okłamał, ale potwór nie dał się oszukać i w końcu udało mu się poznać jego prawdziwe imię. Przed śmiercią zwycięzca i pokonany długo rozmawiali na tematy filozoficzne. Fafnir odpowiedział Sigurdowi na kilka pytań spraw ostatecznych. Domyśliwszy się, kto stał za zleceniem zabójstwa, ostrzegł bohatera przed swoim bratem i przeklętym skarbem. Regin napił się krwi Fafnira, wyrżnął mu serce i od Sigurda zażądał upieczenia go.
Wojownik spełnił polecenie, lecz przypadkowo sparzył się pieczenią w palec i włożył go do ust. Zrozumiał wtedy mowę ptaków i usłyszał, jak sikorki rozmawiają o podstępie Regina, chcącego go zabić i zagarnąć skarb, więc uprzedził zdrajcę, zabijając go Gramem. Spożył serce Fafnira i wypił krew obu smoczych braci, a następnie znalazł legowisko i zabrał cały przeklęty skarb pod wpływem uzyskanych cech potworów.
Longi, czyli smoki azjatyckie wywodzą się z Chin, a początek legendzie dały im zapewne kości dinozaurów, które występują licznie na pustyni Gobi. Smoki chińskie znane są także w Japonii, Korei Południowej, Wietnamie i Azji Południowo-Wschodniej. Chiński smok posiada ciało węża, pysk wielbłąda, łuski karpia, łapy tygrysa i szpony orła. W pysku często trzyma perłę, która symbolizuje doskonałość.
W przeciwieństwie do europejskiego smoka, smok chiński jest istotą sprzyjającą ludziom, i – jako taki – symbolizował przez wieki władzę cesarską, np. smoczy tron oznaczał tron cesarza Chin. Ludność chińska wierzyła, że pierwszymi cesarzami ich kraju były właśnie smoki.
W odniesieniu do przyrody, smok jest symbolem wody. Chińczycy wierzyli w przeszłości, że każda rzeka, zbiornik wodny czy chmura mają swojego smoka, którymi zarządza Smoczy Król w Niebie. W czasach suszy składano ofiary Królowi Smoków z prośbą o deszcz.
Smok jest elementem wielu chińskich powiedzeń i przysłów, np. chiński idiom 望子成龙 (dosł. pragnąć, by dziecko zostało smokiem) jest używany w odniesieniu do rodziców, którzy mają wygórowane ambicje wobec swych dzieci.
Starożytna chińska astrologia umiejscawiała gwiazdozbiór Smoka między Małą i Wielką Niedźwiedzicą. Smok to jedno z 12 zwierząt chińskiego zodiaku.
Smoki chińskie i japońskie można odróżnić po pazurach: chińskie mają cztery, a japońskie trzy pazury. Dodatkowo japońskie mają bardziej podkreśloną wężową budowę ciała.

Reklamy

3 responses to “Smokologia

  1. Pingback: Jak to z tymi smokami – part I – …ale HISTORIA !

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s